-Bu işe yatkınlık psikoterapiyle sağlanabilir mi?

Tabii beyin yıkamayla, telkin yöntemleriyle sağlanıyor. Kişi bir ortamda sürekli izole hâlde tutuluyor. Aynı bilgiler tekrarlanıyor. Kampa alınıyor. İdealize ediliyor. Kutsal bir amaç veriliyor. Uyarıcılar aldırılarak keyif hâli yakalatılıyor. Akabinde kişi hedefe yönlendiriliyor.

-Fizyolojinin yanı sıra psikiyatri kulvarında da sağlam yetiştirilen ya da yetiştirildiğini düşündüğümüz subayların peşi sıra intihar etmesi kafaları bir hayli karıştırmakta. Büyük çoğunluğunun Deniz Kuvvetleri'nde gerçekleşmesi çok ilginç...

Askerlik yaşamak ve hayatta kalmakla ilgili önemli parametresi olan bir meslektir. Birini öldüreceksin veya hayatta kalacaksın. Ölümle yüzleşmenin en çok olduğu meslektir. Savaş mesleği, ölmeyi göze alabilme mesleğidir. Bu sebeple kişi intihar etmeye, ölümle yüzleşmeye hazırlıklıdır. Herhangi bir stres altında, özellikle askerî eğitimlerde zaten ölüme karşı duyarsızlaştırma programları vardır. Yani işkenceye maruz kalındığında, ölümle yüz yüze gelindiğinde nasıl davranacağıyla ilgili savaş eğitimlerinde sahra talimatları var. Yokluk şartlarında, gıdasız ve yalnız kalındığında ne yapacağı, komando eğitimlerinde gösteriliyor. Bu insanlar aslında ölmeme noktasında güçlendiriliyorlar... Çileye ve zorluğa rağmen yaşama öğretilir.

-O zaman askerler arasında sivillere nazaran intihara daha az rastlanması gerekmekte?

Daha az rastlanması gerekir. Çünkü intihar etmeme ve zor şartlarda hayatta kalma konusunda eğitim almış kişilerdir.

-GATA' da çalışırken gözlemleriniz bu doğrultuda mıydı?

Halk arasında bir söz vardır; asker üşümez, hasta olmaz, acıkmaz... Asırlardır askere bu dayanıklılık hâlini atfederiz. Metanet, cesaret ve sebat gibi kavramları da. Ölüme hazırlık konusunda da bu eğitimi alır asker. Normalde, Türk Silahlı Kuvvetleri'nde (TSK) bu eğitim alınıyorsa, bu intiharların olmaması lazım. TSK'da normalde intihar vakaları çok azdır. Deniz Kuvvetleri'nde yaşananlar alışılmışın dışında. Normal eğitimli bir kurmayın zorluklar karşısında intiharı seçenek olarak düşünmesi mesleğine aykırıdır.

-Özel sebepler de dâhil mi buna?

Askerlik, özel hayatındaki sebeplere de direnç geliştirir. Savaş durumunda özel hayat olmuyor. Savaşa hazırlayan bir meslek.

-Deniz Kuvvetleri'ndeki peşi sıra meydana gelen intiharlar normal değil derken...

Eli silahlı meslekler var, askerlik, polis gibi. Bu mesleklerde ölümle ilgili eğitimler farklı verilir. Ufak bir psikiyatrik problemde hemen silahının alınması, hatta hemen hava değişimi gibi uygulamalar yapılır. Önceden tespit edilmesi daha yüksektir. Edilip tedbir alınması gerekir. Silahlı kuvvetlerde erat arasında yıllık intihar oranı vardır.

-Nedir bu oran?

Tam istatistikleri bilemiyorum.

-Sivilden azdır demiştiniz...

Az olması lazım. Subay arasındaki intiharlar çok istisnai bir durumdur. Ama son yıllarda ciddi bir artış var. Batman'da genç kızların intiharı artınca araştırıldı. Töre cinayeti oldukları ortaya çıktı. Ya intihar edeceksin ya da öldüreceğiz deniliyordu... İntihara mecbur bırakılmış vakalardı.

-Çok enteresan bir noktaya geldik. Size göre pek de normal görmediğiniz Deniz Kuvvetleri'nde sıklaşan intiharlarda, subaylar bu eyleme itilmiş olabilirler mi?

O subayların faili meçhul olma ihtimalleri var. Bunu göz ardı etmemek gerekiyor.

-İntihara zorlandılar mı yani?

Ortak özellikleri denizci olmaları. Albay Erden'inki daha netleşmedi ama diğerlerinde bir şekilde çetelerle, Silivri davasıyla bağlantıları olduğu tespit ediliyor. Sonuncu vaka aile-aşk olayı gibi gösteriliyor. Bir kurmay albayın, iddia doğru olsa bile, normalde kendisi yerine eşine zarar vermesi beklenirdi. Hem psikolojik tedavi görüp görmediği belirli değil. Sağlıklıysa, hiçbir psikolojik tedavi almamışsa... Kurmay bir subay. Güney Deniz Saha Komutanlığı'nda da kritik görevde. Böyle bir insanın, aldatılma gibi bir problemden dolayı intihar etmesi zor. Bu tür intihar kararı birden verilmez.

Bu entelektüel seviyesine göre değerlendirdiğimizde ilk kararı kendini yok etmek tarzında olmaz. Bu tarz, psikolojik sağlığıyla alakalı özgeçmişi gerektirir. Tedavi görmesi, hastaneye yatması gibi özgeçmiş varsa, depresyon ve aile içi olay denebilir bu intihara. Aniden intihar ediyorsa bu olay bir senaryo da olabilir. Çetelerle irtibatı yönünde bilgi de var. İncelenmesi gereken bir adli vaka olabilir. Kanına bakılmalı.

-Bir kurmay subay intihar etmişse bu mutlaka adli vakadır, diyorsunuz...